Kesme kalıbında zımba (erkek) ile matris (dişi) arasında kasıtlı bir ölçü farkı bırakılır. Buna kesme boşluğu ya da klerans denir. Tek taraftaki mesafeye kesme aralığı, iki tarafın toplamına kesme boşluğu denir — yani kesme boşluğu, kesme aralığının iki katıdır.
Bu boşluk kalıptaki en kritik ölçüdür. Kesilen kenarın kalitesi, çapak oluşumu, kalıbın ömrü ve presin harcadığı kuvvet doğrudan buna bağlıdır.
Ne kadar olmalı?
Kesme aralığı sac kalınlığının yüzdesi olarak verilir:
- Hassas kesme: sac kalınlığının yaklaşık %0,5'i
- Normal kesme: sac kalınlığının %5'ine kadar
3 mm'den ince saclarda yaygın kullanılan bir yaklaşım şu formüldür:
kesme boşluğu (mm) = 0,05 × sac kalınlığı (mm) × √kesme mukavemeti (N/mm²)
Formülde kesme mukavemeti malzemeye göre değişir; paslanmaz için DKP saca göre belirgin şekilde yüksektir. Aynı kalınlıkta paslanmaz kesiyorsanız boşluk da farklı olmalıdır — bu, en sık atlanan noktalardan biri.
Boşluk yanlışsa ne olur?
Çok dar
Üst ve alt çatlaklar birbirini bulamaz, malzeme ikinci kez kesilir. Sonuç: ikincil kesme izi, artan pres kuvveti, zımbada hızlı aşınma ve ısınma. Kalıp ömrü kısalır.
Çok geniş
Malzeme kesilmek yerine bükülüp kopar. Sonuç: belirgin çapak, kenarda aşağı doğru çekilme (rollover) ve ölçü sapması. Çapak alma operasyonu eklemek zorunda kalırsınız.
Boşluk zamanla bozulur
Doğru ayarlanmış bir kalıpta bile boşluk sabit kalmaz. Zımba ve matris aşındıkça açılır. Belirtiler kademelidir: önce çapak yüksekliği artar, sonra kesme yüzeyindeki parlak bant daralır. Çapak ölçmek, kalıbın ne zaman taşlanması gerektiğini anlamanın en pratik yoludur.
Bir diğer bozulma nedeni merkez kaçıklığı: kılavuz pimlerin boşluk yapması ya da kalıp yarımlarının paralelliğini kaybetmesi. Bu durumda boşluk bir tarafta daralır, diğer tarafta açılır; çapak parçanın sadece bir kenarında çıkar. Çapak tek taraflıysa, aşınmayı değil hizayı kontrol edin.
Pratik kontrol listesi
- Malzeme değiştiyse boşluğu yeniden hesaplayın — kalınlık aynı olsa bile.
- Çapak yüksekliğini düzenli ölçün, üretim kaydına işleyin.
- Çapak tek taraftaysa hizaya, her tarafta eşitse aşınmaya bakın.
- İlk deneme basımını mutlaka yapın; hesap iyi bir başlangıçtır ama tek başına yeterli değildir.
Kesme kalıbı tasarımı ve imalatı yapıyoruz; numune parça ya da teknik resimden başlayıp ilk deneme basımını da biz yapıyoruz.